ITEM Han van der Horst – Herdenking einde van de Tweede Wereldoorlog in Indonesië
Lieve mensen, eigenlijk had ik dit verhaal verleden week moeten vertellen. Nu komt het een beetje als mosterd na de maaltijd. Maar het moet toch want het onderwerp is er belangrijk genoeg voor.
De afgelopen vrijdag – op vijftien augustus – is het einde van de Tweede Wereldoorlog in Indonesië herdacht. Die kreeg dit jaar meer aandacht dan ooit. Volgens de media komt dat doordat de jongere generaties met een Indische achtergrond zich meer van hun afkomst bewust zijn. Ze willen meetellen in het collectieve geheugen van alle Nederlanders bij elkaar. Dat is een gerechtvaardigd verlangen.
In onze streek hebben vooral Rotterdam en Delft een band met het eilandenrijk overzee. Beide steden bezaten een Kamer, een zelfstandig filiaal van de Verenigde Oost-Indische Compagnie. Zowel in Delfshaven als in Rotterdam zelf werden oostinjevaarders gebouwd. Later speelde de Rotterdamse Lloyd een belangrijke rol bij het onderhouden van de band tussen Nederland en Azië. Zeekastelen zoals de Indrapoera, de Dempo en de Baloran onderhielden de verbinding met Tandjong Priok. Als je modern was en haast had, ging je niet in Rotterdam aan boord maar stapte je op het station Delftse Poort in de luxe trein van de Rotterdam Lloyd rapide naar Marseille, waar je haast direct vanuit de trein scheep kon gaan. Dat verkortte de reistijd met een week, terwijl je ook nog eens een nacht moest doorbrengen in Parijs, wat geen straf was.
Aan boord werd je door Indisch personeel bediend. Dit werd in het racistisch jargon van die dagen aangeduid als de ¨Javaantjes¨. En voor vertrek had je natuurlijk in Rotterdam bij Goverts op de Nieuwe Binnenweg, de Schiedamsedijk of de Brede jHilledijk voordelige tropenkleding gekocht. In de Bijenkorf kon je trouwens ook terecht. Bijvoorbeeld voor gegarandeerd krimpvrije gesanforiseerde witte kostuums van vijftien gulden negentig. Een advertentie uit 1933: ¨Of U naar de Zuidpool gaat of naar Indië, dat maakt voor de Bijenkorf geen verschil. U vindt bij ons evengoed warme kleren, bontvellen, verwarmingsapparaten, kooktoestellen en conserven als tropenhelmen, muskietengaas, ventilatoren en ijskasten¨.
Zo dat was genoeg tempoe doeloe voor vandaag. De Japanse bezetting van 1942 tot 1945 kostte twee miljoen Indonesiërs het leven. Twee miljoen: dat is meer dan tien keer zoveel als er in het Europese gedeelte van Nederland om het leven kwamen. De capitulatie van Japan betekende ook nog eens geen bevrijding. Twee dagen daarna op 17 augustus 1945 riepen Soekarno en Hatta de Indonesische onafhankelijkheid uit maar dat was het begin van een periode vol chaos en geweld. Het duurde nog maanden voordat de nieuwe republiek iets van een centraal gezag kon vestigen. Bovendien was dat het begin van vier jaar oorlog met Nederlandse troepen die nog eens zeker honderdduizend mensen het leven kostte.
De nadruk van de 15 augustus herdenkingen lag heel lang op het lijden van de etnische Nederlanders die door de Japanners in afschuwelijke interneringskampen werden ondergebracht waar zij het slachtoffer waren van vernederringen, mishandeling, marteling, uithongering, verkrachting en moord. Daardoor raakte onderbelicht dat in het hele land een door verkeerd Japans beleid veroorzaakte hongersnood heerste en dat honderdduizenden Romoesja´s – feitelijk dwangarbeiders – omkwamen bij allerlei Japanse projecten , bijvoorbeeld de Birma spoorweg. Het is erg goed dat deze kant van de zaak nu de zo verdiende aandacht krijgt. Daarom leek het me goed daar een paar dagen na de herdenking toch op te wijzen. En nu muziek voor bij de rijsttafel Natasya Elvira https://www.youtube.com/watch?v=2gGpEcMacdk&list=PL8aOyqWD2-UlKcWTl6MtYcmSnphkrBxfZ&index=12