Column Joost Kievit – Consternatie rond verandering “schijf van vijf”
De schijf van vijf is aangepast. Dat gaf me een consternatie. Alle praatprogramma op tv hadden het erover. Minder vlees was het advies. En dat kon rekenen op een storm van verontwaardiging. Ze willen ons balletje gehakt afpakken. Stel je voor, zeg. Dat kun je toch niet accepteren. Er kwam zelfs een heus kamer debat over. En de hele rechterflank in de Tweede Kamer sprak er schande van. Hier was sprake van een verkapt klimaatbeleid. En dat kon toch niet de bedoeling zijn. Iets doen aan klimaatverandering, is woke. Dat is voor klimaatgekkies. Ik heb het met verwondering gevolgd.
Vanwaar die ophef, vraag je dan af. Over een voedingsadvies. Wat is daar zo gevoelig aan? Als je het wil volgen dan doe je dat en anders niet. Het is een advies niet meer en niet minder. Ik kreeg persoonlijk zo’n 40 jaar geleden eenzelfde soort advies van mijn huisarts. Ik was daar voor een jaarlijkse controle en hij zei: ‘Jij moet voorzichtig zijn met vlees en dierlijke vetten’. Ik behoorde tot een risicogroep voor hart en vaatziekten. Ik had natuurlijk de dokter z’n vet kunnen geven en kunnen reageren als nu zo’n beetje half Nederland. Dan had hij waarschijnlijk gezegd: Doe vooral je eigen zin, de gevolgen zijn ook voor jezelf. Mijn reactie was ‘voorzichtig zijn met vlees’ gaat voor mij niet werken en ik ben gestopt met vlees eten. En nu, na 40 jaar geen vlees eten, voel ik me gezond en fit. En geniet ik iedere dag. Ook van m’n maaltijden.
De schijf van vijf ofwel het collectieve voedingsadvies stond nu in het brandpunt van de belangstelling. Veelal negatieve belangstelling. De schijf van vijf is eigenlijk een cirkel, een soort ronde taart met 5 punten. Elk van die punten staat voor een groep voedingsmiddelen, waaruit je iedere dag iets op het menu moet zetten. Tenminste als je het advies wil volgen. Voor de duidelijkheid: niks moet. De schijf van vijf bestaat al sinds 1953 en is sindsdien verschillende keren aangepast. Het advies wordt uitgebracht door het voedingscentrum. En zoals gezegd van tijd tot tijd gewijzigd. Aangepast naar de inzichten van de tijd en de stand van de wetenschap. Ook in 2016 was er een wijziging gebaseerd op de richtlijnen voor goede voeding van de Gezondheidsraad. Ook toen was er al een verschuiving naar een meer plantaardig dieet. Minder vlees, meer groente, noten en volkorenproducten. Minder suiker, zout en verzadigd vet. Niks nieuws onder de zon, zou je denken.
De verschuiving van 10 jaar geleden zet nu, in de nieuwe versie van de schijf van vijf door. Minder dierlijk, meer plantaardig. Toen verliep het geruisloos en nu lopen de gemoederen hoog op. De negatieve relatie tussen veel dierlijke producten eten en ernstige ziekten wordt steeds duidelijker. Maar als het wetenschappelijk onderzoek over die relatie aan de orde komt, noemt mevrouw Van der Plas van de BBB dat ‘angstporno’. Dat geeft te denken. Moeten we de wetenschap dan negeren? Het past wel bij de benadering van sommige politici. Wetenschap is ook maar een mening stellen zij. Het past ook in de door politici aangejaagde polarisatie in onze samenleving. Laat je niet ophitsen zou ik willen zeggen. Laat je niet indelen in kampen. Geniet van je vrijheid om te verschillen van mening en eetpatroon.
Gevoelig punt is dat in het nieuwe voedingsadvies ook aandacht is besteed aan de duurzame productie van voedsel. Feit is dat het westerse voedingspatroon zoals zich de afgelopen 75 jaar heeft ontwikkeld onhoudbaar is. De aarde kan dat niet aan. De problemen met het klimaat en het verlies aan biodiversiteit zijn nu al immens. Als steeds meer mensen ons eet gedrag over willen nemen en dat zien we gebeuren, dan zijn de problemen niet meer te overzien. En wat is het probleem? Je kan met gezonder eten ook iets doen voor de gezondheid van onze planeet.
Toch wordt vermeend klimaatbeleid via een voedingsadvies niet gepruimd door de rechterflank van onze volksvertegenwoordiging. Over inkomenspolitiek ging het niet. Meer plantaardig is goedkoper. Via plantaardige producten kun je dezelfde voedingsstoffen binnenkrijgen voor veel minder geld. En dat is goed nieuws voor mensen die krap zitten. Toch? Dat zouden volksvertegenwoordigers ook kunnen onderstrepen. Het gaat wel ten koste van de portemonnee van de industriële veehouderij en de toeleveringsbedrijven en die hebben een sterke lobby. Misschien speelt dat ook wel een rol bij de ophef.
Als je met een kleine wijziging van je eetpatroon iets kan doen voor je gezondheid, je leefomgeving en je portemonnee, waarom zou je dat dan niet doen? Het bevalt mij goed.