Column Joost Kievit – De Omgevingsdienst: ‘advocatenkantoor’ voor degenen die natuur en milieu aantasten
Beluister hier de column
Omgevingsdiensten. Onbekend voor velen. Onbemind ook. Als je ergens woont waar veel overlast is van stank of geluid dan weet je het wel. Je kan er je klachten kwijt. Of klagen helpt is een tweede maar de Omgevingsdienst is er voor ons. Zij staan op de bres voor onze leefomgeving. Tenminste dat zouden ze moeten doen, vind ik. Wij leven in een democratische rechtstaat. Dat moeten we koesteren. Het houdt in dat het recht op een gezonde leefomgeving is verankerd in onze grondwet. Artikel 21 gaat over de overheidszorg voor het leefmilieu. Ons recht op een gezond milieu en de plicht van de overheid om daar voor te zorgen is verder uitgewerkt in wetten en regels. Tegenwoordig vooral in de nieuwe Omgevingswet. De Omgevingsdienst moet erop toezien dat die regels worden nageleefd en handhaven. Mensen en bedrijven moeten zich aan de wet houden. Als ze dat niet doen en de leefomgeving aantasten. Dan is dat een inbreuk op het recht en komt de Omgevingsdienst in beeld. De Omgevingsdienst is dus eigenlijke onze milieu waakhond. Nou ja, waakhond. Je moet hem wel eerst wakker schudden en dan nog moet je niet al teveel verwachten.
Ik heb 40 jaar bij de politie gewerkt en zo’n 60 jaar geleden leerde je op de politieschool wat je wettelijke taak was. Handhaving van de rechtsorde en hulpverlenen aan hen die dat behoeven. Natuurwetten waren er in die tijd ook en de milieuwetgeving was in opkomst. De praktijk was dat bij overtredingen werd opgetreden. Mensen en bedrijven die in de fout gingen kregen als regel een proces-verbaal en een boete opgelegd door het Openbaar Ministerie. Stroperij, illegale lozingen, afvalstorten en dat soort zaken werden gewoon aangepakt. Ik vind dat ook normaal. Misschien is het ouderwets, maar je spreekt als samenleving met elkaar regels af en dan moet je daar ook de hand aan houden. Alles in het redelijke natuurlijk.
Bij natuur- en milieuwetten ligt dat tegenwoordig anders. Daar hebben we nu de Omgevingsdienst voor. Die zijn niet zo van de handhaving. Eigenlijk moet ik zeggen die geven een andere inhoud aan handhaving. Legaliseren is de eerste impuls. Geen boete dus. Overtreders krijgen geen signaal, geen prikkel dat ze de wet moeten naleven. Geen draai om de oren van de overheid. Nee, in het beste geval een gesprek of een briefje dat ze de overtreding moeten stoppen of een vergunning moeten aanvragen.
Een voorbeeld. Een gezin woont mooi in de polder. Vanuit de woonkamer uitzicht op de akkers, een kreek met veel water, riet en bomen en een bosje. Veel vogels en bijna dagelijks zijn ze getuige van het tafereel dat een buizerd vanuit een boomtop de omgeving afzoekt naar muizen en andere prooien. Het gezin is gehecht aan dat beeld, ze genieten er van, het is hun leefomgeving. Op een dag is er een soort invasie van mannen met kettingzagen en machines. Bijna alle bomen weg en het bosje voor het grootste deel met de grond gelijk gemaakt. Omgezet in houtsnippers. Als een donderslag bij een heldere hemel. Kan dat zomaar? De mensen zijn verontwaardigd en boos. Ze bellen de gemeente en komen uiteindelijk bij de Omgevingsdienst terecht. Een inspecteur gaat kijken en de mensen krijgen een briefje. Handhavingsverzoek afgewezen. Het betreft regulier onderhoud. Ongelooflijk.
Dan kom ik in beeld. Het waterschap was opdrachtgever en ik maakte daar tegen een jurist de opmerking “Flinke miskleun met die kap, vind je niet”. Nee hoor niks aan de hand, was de reactie. De Omgevingsdienst is langs geweest en zij vinden het prima. We gaan het overal zo doen. De stoom kwam uit m’n oren, ik klom in de hoogste boom en diende een klacht in bij de Omgevingsdienst en bij de provincie. De provincie is de opdrachtgever van de Omgevingsdienst.
Uiteindelijk kwam het tot een gesprek en de vaststelling dat het om een grove overtreding van de wet ging. Er werd alsnog gehandhaafd. Geen boete, er moest achteraf een melding worden gedaan en er kwam een herplant plicht voor het bosje. In ieder geval wat, het bosje komt terug. Nou vergeet het maar. Het waterschap verkocht de grond van het bosje aan een boer en daar groeien nu aardappelen, tarwe en bieten. En de her plant plicht? De Omgevingsdienst vond het prima dat er 16 laanbomen voor in de plaats kwamen. En die gingen op in de massa. Het waterschap heeft zo’n 60.000 bomen Verjonging gaat bijna continu door. Waar zijn de bomen voor bosje gekomen? Wie het weet mag het zeggen.
De Omgevingsdienst op de bres voor natuur en milieu? Het tegenovergestelde zou ik zeggen, het lijkt meer op een advocatenkantoor voor degenen die natuur en milieu aantasten.