Column Han van der Horst – Kerstavond
Lieve mensen, ik wil het vandaag hebben over de vierentwintigste december. Dat is immers zo´n vlees noch visdag. De meeste mensen hebben dan al vrij maar toch voelt het aan als een gewone werkdag. Dat komt omdat alle winkels en een groot deel van de horeca gewoon open zijn. Maar vanaf een uur of zes verandert dat. Het leven komt tot stilstand. Het winkelpersoneel draait de deuren op slot. Cafébazen kondigen de laatste ronde aan. Klanten die met zachte hand verdreven moeten worden, krijgen te horen: ¨Wij willen ook kerstmis vieren¨. Dit met de onuitgesproken aansporing: rot dus maar gauw op.
Dan breekt kerstavond aan. Dat is wat mij betreft de meest onbestemde avond van het jaar. Kerstmis is het nog niet want dat feest begint pas de volgende ochtend. Toch is het niet gewoon allemaal. Het is doodstil op straat. Alleen de daklozen zwerven nog rond, opgejaagd door politie en boa´s. In andere landen – bijvoorbeeld in Zuid Amerika – is het wel een tikkie anders. Ik was in Brazilië eens te gast op een kerstavond. Drie generaties hadden zich in het huis van opa en oma verzameld. Daar prijkte een enorme Deense zalm op tafel. Wij maakten deze vis met overtuiging en enthousiasme soldaat. De maaltijd werd met alcohol in alle soorten en maten besproeid. Daarna kwamen de cadeaus. Dat was een lange operatie, waarbij iedereen eerst met redenen omkleed moest raden van wie het geschenk precies afkomstig was. Ondertussen bleven de flessen ontkurkt. Pas na een uur of drie in de ochtend kwamen de feestelijkheden langzaamaan tot stilstand. In Brazilië is de eerste kerstdag bedoeld om uit te buiken en uit te slapen. Ook bestrijdt men de kater. Tegen de avond komen de restjes van het feestdiner op tafel en de volgende dag is alles afgelopen. Aan tweede kerstdag doet men niet.
Waarom gebeurt dat hier niet? Om te beginnen komen bij ons aan kerstmis traditioneel geen cadeautjes te pas. Die worden aan het begin van de maand gebracht door Sint Nicolaas. Zo doen wij dat hier en zo is het goed. Ik keur het geven van cadeaus op kerstmis uit beginsel en vaderlandsliefde af. Dan is er nog een tweede reden. Tot een halve eeuw terug was het grootste deel van de Nederlanders christen. Die gingen massaal naar de kerk voor nachtmissen en kerstdiensten. In de late avond werd de stilte op straat verbroken door de kerkgangers die massaal de deur uit gingen. In zulke gelovige gezinnen was moeder halverwege de avond al naar de keuken verdwenen om voorbereidingen te treffen voor een luxueus ontbijt. Met eitjes, krentenbrood, vele soorten beleg, roomboter enzovoorts. Zij dekte de tafel vast en ging dan met het hele gezin mee naar de kerk. Voor een katholieke nachtmis kon je wel een kwartier of vijf uittrekken, want het was er niet eentje, het waren er drie. De laatste twee werden wel in vijf minuten afgeraffeld want goede katholieken accepteerden het niet als ze op het altaar na vijf kwartier nog niet klaar waren. Dan werden ze onrustig en gingen demonstratief op hun horloge kijken. Celebranten hielden daar rekening mee. Hoe het in de protestantse kerken gaat, weet ik niet maar het zal er qua tijdsduur en uithoudingsvermogen van de gelovigen wel op geleken hebben. Na afloop keerden de gezinnen midden in de nacht naar huis terug, wat voor de kinderen natuurlijk een hele belevenis was. Dan kwam het luxueuze kerstontbijt op tafel.. Natuurlijk had moeder voor kaarsen gezorgd. Nu pas was kerstmis een feit.
Om dit alles is de kerstavond in Nederland zo onbestemd geworden. De onkerkelijking heeft voor leegheid gezorgd. Kerstavond is een kentering tussen de werkweek en het hoogfeest. Je zit daar maar een beetje met je ziel onder je armen. Laten we daarom naar een prachtig kerstlied luisteren, Frans, uit de dertiende eeuw, en het gaat over Jezus in de kribbe tussen de os en de ezel. https://www.youtube.com/watch?v=oX8idjyB5Y0&list=RDoX8idjyB5Y0&start_radio=1